Zaštita jevrejskih grobalja u Srbiji: seminar u Novom Sadu i 50 lokacija obezbeđenih ogradama

U Istorijskom arhivu Grada Novog Sada 14. oktobra 2026. održan je seminar o zaštiti jevrejskih grobalja i kulturnog nasleđa. Prema saopštenju Ministarstva za evropske integracije, organizator — Evropska inicijativa za jevrejska groblja (ESJF) — od 2016. godine doprineo je zaštiti 50 jevrejskih grobalja u Srbiji postavljanjem ograda. Taj podatak opisuje konkretan vid zaštite, a ne potpunu restauraciju svih nadgrobnih spomenika.

Ko je učestvovao na seminaru?

Seminar je organizovan u saradnji ESJF, Jevrejske opštine Novi Sad i Istorijskog arhiva Grada Novog Sada. Bio je namenjen muzejskim stručnjacima, istraživačima regionalne istorije, nastavnicima i studentima. Skupu je prisustvovao ministar za evropske integracije Nemanja Starović, šef delegacije Srbije pri Međunarodnoj alijansi za sećanje na Holokaust (IHRA).

Cilj razgovora bio je očuvanje i promocija jevrejskog nasleđa, sa posebnim osvrtom na groblja kao istorijske izvore o životu nekadašnjih zajednica. Groblja mogu čuvati podatke o porodičnoj istoriji, jeziku, migracijama, običajima i urbanom razvoju.

Zašto nije dovoljna samo zaštitna ograda?

Postavljanje ograde može pomoći u sprečavanju oštećenja, neovlašćenih zahvata i nekontrolisanog pristupa. Međutim, dugoročno očuvanje zahteva dokumentovanje natpisa, stručno čišćenje i konzervaciju kamenih spomenika, kontrolu vegetacije i saradnju vlasnika, lokalne zajednice i nadležnih ustanova za zaštitu kulturnih dobara.

U saopštenju nije objavljena potpuna lista 50 lokacija, njihov pojedinačni status ili iznos izdvojenih sredstava. Zato ne bi bilo odgovorno tvrditi da su sva ta groblja obnovljena, otvorena za turističke posete ili označena turističkom signalizacijom.

Nasleđe koje pripada istoriji više zajednica

Jevrejske zajednice bile su deo kulturnog, privrednog i porodičnog života brojnih gradova Srbije, uključujući vojvođanske sredine. Stradanje tokom Holokausta ostavilo je teške i trajne posledice. Očuvanje grobalja deo je poštovanja žrtava, ali i način da se spreči nestajanje tragova lokalne istorije.

Materijali o jevrejskom nasleđu treba da budu zasnovani na verifikovanim arhivskim izvorima i uključivanju zajednica čije se nasleđe čuva, umesto korišćenja grobalja kao dekorativnih turističkih lokacija.

Kako zainteresovani građani i istraživači mogu pomoći?

• Prijaviti oštećenja ili neprimereno korišćenje zaštićenih lokacija nadležnim ustanovama.
• Poštovati pravila i verski značaj mesta, uključujući režim fotografisanja i poseta.
• Uz dozvole i stručnu podršku dokumentovati čitljive natpise i istorijske podatke.
• Podržati projekte lokalnih arhiva, muzeja i organizacija za zaštitu kulturnih dobara.
• Izbegavati neproverene pretpostavke o identitetu osoba na osnovu prezimena ili natpisa.

Vojvodina i kulturni itinereri

Za putnike koje zanima kulturna istorija regiona, naš vodič kroz Suboticu i Palić pruža uvod u život severne Srbije. On nije vodič za pristup grobljima; mogućnost obilaska svakog memorijalnog mesta treba proveriti kod nadležnih.

Izvor

Ministarstvo za evropske integracije / Vlada Srbije, 14. oktobar 2026: seminar o očuvanju jevrejskih grobalja. Broj 50 odnosi se na obezbeđivanje zaštitnih ograda, kako je saopšteno; redakcija nije nezavisno pregledala svaku lokaciju.

Naslovna fotografija je arhivski prizor Vojvodine, a ne fotografija seminara ili određenog jevrejskog groblja.